Thứ 6, 22/01/2021, 07:20 (GMT+7)
Theo dòng sự kiện:

Trung thu 2020: Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền và tình yêu với đèn kéo quân

27/09/2020 14:19

"Khen ai khéo vẽ cái đèn cù. Ngựa giấy voi giấy tít mù nó lại vòng quanh"

Câu ca về chiếc đèn cù (còn gọi là đèn kéo quân) - đồ chơi dân gian truyền thống đã từng gắn bó trong những dịp Tết Trung thu của nhiều thế hệ trẻ thơ. Đến ngày nay, chiếc đèn kéo quân vẫn là món đồ chơi yêu thích của nhiều trẻ em thành thị, cũng như nhiều vùng, miền khác nhau trên cả nước.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền và tình yêu với đèn kéo quân. Ảnh: hanoimoi.com.vn

Chiếc đèn của lòng hiếu thảo

Gặp Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Quyền (xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, Hà Nội) tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, khi ông đang bận rộn giới thiệu và hướng dẫn các bạn trẻ làm đèn kéo quân. Ở tuổi 82, nhưng nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền vẫn còn nhanh nhẹn lắm. Bàn tay ông vẫn thoăn thoắt cắt, cắt, dán dán… Dưới bàn tay lành nghề của ông, chiếc đèn kéo quân từng bước hoàn thiện trong sự trầm trồ, thán phục của các bạn trẻ.

Nói về sự ra đời của chiếc đèn kéo quân, nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền kể, khi ông còn nhỏ, cứ đến dịp Tết Trung thu, các cụ trong nhà lại làm đèn cho con cháu chơi. Vừa làm vừa hướng dẫn con cháu học làm theo, các cụ vừa nhân nha kể chuyện sự tích chiếc đèn kéo quân. Chuyện kể rằng, thời xa xưa, ông Lục Thức là một người con có hiếu, mồ côi cha từ nhỏ. Ông ở với mẹ già, vừa đi học, vừa phải đi làm kiếm sống. Thương mẹ già ốm yếu nằm ở nhà một mình cô quạnh, ông Lục Thức nghĩ đến việc làm ra cái đèn có gắn các con vật, đốt nến bên trong cho các con vật quay xung quanh, như vậy trong nhà lúc nào cũng có rối bóng chạy, để mẹ ông đỡ buồn. Khi làm xong chiếc đèn, mẹ ông vui lắm, trẻ con trong xóm thấy vậy cũng thường đến nhà ông ngắm đèn, nên nhà ông lúc nào cũng đông vui.

Một ngày nọ, nhà vua vi hành qua làng, thấy trong ngôi nhà tranh vách nát nhưng lại đầy ắp tiếng cười trẻ thơ, nhà vua tò mò hỏi thăm dân làng. Nghe dân làng kể về tấm gương hiếu thảo của ông Lục Thức, nhà vua vào xem và thấy chiếc đèn được làm rất tinh vi nên rất cảm động. Để ca ngợi tấm lòng hiếu thảo của ông Lục Thức, nhà vua lệnh cho nhân dân từ nay trở đi, đến rằm tháng Tám, đến Tết Nguyên đán hay Tết Nguyên tiêu… nên làm đèn kéo quân để trưng bày và biểu dương tấm gương hiếu thảo của ông Lục Thức cho đời. Từ đó, nhân dân ta bắt đầu làm và chơi đèn kéo quân. Các ông bố, bà mẹ mỗi khi làm đèn kéo quân cho con cháu chơi, đều kể cho con cháu nghe sự tích của chiếc đèn kéo quân với mục đích giáo dục lòng hiếu thảo cho con cháu.

Nặng lòng giữ nghề truyền thống

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền cho biết, để làm hoàn thiện một chiếc đèn kéo quân phải trải qua rất nhiều công đoạn, mỗi công đoạn đều rất cầu kỳ, tỉ mỉ, đòi hỏi tính kiên nhẫn của người làm.

Đầu tiên là phải chọn những cây tre già, vót cẩn thận, sau đó dựng khung, làm tán, bên trong chính giữa chiếc đèn có chiếc trục thẳng đứng, trên trục là chiếc chong chóng bằng giấy, một vòng tròn ở giữa đèn, trên vòng tròn dán hình các con vật bằng giấy, bên dưới có chỗ để cắm nến. Xung quanh đèn dán giấy nến (hoặc giấy bản). Để tạo thêm thẩm mỹ, bên ngoài chiếc đèn dán thêm những họa tiết trang trí nhỏ để chiếc đèn nhìn sinh động, bắt mắt hơn.

Khi đốt nến (hoặc đèn) bên trong, lửa sẽ làm nóng không khí bên trong khiến không khí giãn nở và tăng thể tích, đồng thời khối lượng riêng của khí giảm. Khí nóng nhẹ bay lên đẩy chóng chóng bên trên quay và các con vật dán trên vòng tròn cũng quay theo, qua ánh sáng của đèn nến và nhìn qua giấy dán bên ngoài đèn, sẽ thấy bóng các con vật (các quân) cứ nối đuôi nhau chạy thành vòng tròn nhìn rất vui mắt.

Ông Nguyễn Văn Quyền cho biết, trước đây, các cụ làm đèn kéo quân cho trẻ em ngoài mục đích như một món đồ chơi, còn mang ý nghĩa truyền dạy lòng yêu nước, tự hào dân tộc. Chính vì thế, những hình dán lên các thân mặt đèn kéo quân thường có hình ảnh các đoàn quân lính, ngựa xe, hành quân, xung trận. Đó cũng là lý do mọi người gọi đó là đèn kéo quân. Sau này, các “quân” bên trong có thể là những con vật quen thuộc như trâu, bò, lợn, gà, voi, hổ… hay có thể là những quân lính, hoặc hình người theo chủ đề sỹ nông công thương, ngư tiều canh mục…

Sau này, các hình vẽ được dán lên đèn phong phú hơn, như hình các bức tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, hình chú Tễu, chú Cuội, chị Hằng Nga... nhiều trẻ em sáng tạo, mua đèn về rồi xé bỏ những con vật có sẵn, tự cắt hình các nhân vật hoạt hình yêu thích như Đôrêmon, Pikachu… có em còn cắt hình thầy trò Đường Tăng như trong phim Tây Du ký… để dán lên.

Hơn 70 năm làm đèn kéo quân, nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền đã chứng kiến những thăng trầm của cây đèn dân gian này. Cách đây khoảng 60-70 năm, đèn kéo quân rất thịnh hành ở vùng nông thôn. Hầu như nhà nào Tết Trung thu cũng làm đèn kéo quân cho con cháu chơi. Gia đình ông cũng vậy, bố ông làm để cho con cháu trong nhà chơi, bạn bè ai thích thì làm cho, ai mua thì bán chứ không có thị trường mua bán như bây giờ.

Sau này, khi đồ chơi ngoại tràn ngập, đèn kéo quân nói riêng, đồ chơi truyền thống nói chung mai một dần, ngày càng ít người chơi. Mặc dù vậy, ông Nguyễn Văn Quyền vẫn giữ nghề, thường xuyên làm đèn cho con cháu chơi và ai mua thì bán. Những năm gần đây, nhiều gia đình, trong đó có nhiều người trẻ bắt đầu tìm về và khuyến khích con cái chơi đồ chơi truyền thống, họ tìm mua đèn kéo quân cho con chơi, đưa con đến để xem ông làm đèn… khiến ông vui lắm.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền chia sẻ, trước đây, làng ông có nhiều nhà làm đèn kéo quân lắm, nhưng đến nay cả làng bỏ nghề vì làm đèn kéo quân công thấp. Mấy năm nay, trong làng chỉ có mình ông làm. Ông bảo, một chiếc đèn kéo quân rất kỳ công và mất đến hơn 8 tiếng, bán buôn được 100.000 đồng, bán lẻ được khoảng 150.000 đồng, nên nghề làm đèn không mang lại thu nhập chính cho gia đình. Chỉ có ông vì yêu nghề nên vẫn tỉ mẩn làm đến ngày nay. Trong gia đình ông, con cháu biết làm cả, nhưng không ai muốn theo nghề, vì làm cầu kỳ mà công lại rất thấp.

Ghi nhận công lao của ông trong việc gìn giữ đồ chơi truyền thống, năm 2019, ông Nguyễn Văn Quyền vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú ở loại hình Tri thức dân gian. Đây là nguồn động viên để ông tiếp tục niềm đam mê đèn kéo quân, gìn giữ nét chơi dân gian truyền thống.

Mùa Trung thu năm nay, dịch Covid-19 khiến các nơi cũng hạn chế tổ chức các hoạt động trong dịp Tết Trung thu, nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền cũng phải hủy bỏ nhiều hợp đồng làm trò chơi, hủy bỏ lịch tham gia các sự kiện đón Rằm Trung thu như mọi năm “Tầm này năm ngoái, ông đã bán trên 300 chiếc, năm nay đến giờ mới được vài chục chiếc, coi như không tính”, ông Nguyễn Văn Quyền nói.

Chia sẻ về mong ước, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Quyền cho biết, ông đã 82 tuổi, nên không biết còn làm nghề được bao lâu nữa, mong muốn lớn nhất của ông bây giờ là các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức xã hội và giới truyền thông, các mạnh thường quân chung tay cùng các nghệ nhân có kế hoạch để gìn giữ, phát triển những đồ chơi dân gian truyền thống này.

“Nếu để nó mai một thì rất đáng tiếc”, nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền bày tỏ.

Theo TTXVN


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Thời tiết ngày 22/1: Bắc Bộ trời rét, Nam Bộ ngày nắng

Xã hội - ĐÔNG BẮC - 22/01/2021 06:18
TGTTO
Do ảnh hưởng của rãnh áp thấp nên ở một số nơi thuộc khu vực Biển Đông có mưa rào và dông. Trong cơn dông có khả năng xảy ra lốc xoáy và gió giật mạnh.

VN-Index tăng mạnh gần 30 điểm, thanh khoản sụt giảm

Tài chính - Chứng khoán - MINH ĐĂNG - 21/01/2021 16:29
TGTTO
VN-Index hôm nay đã có phiên giao dịch khởi sắc, sắc xanh chiếm ưu thế trên thị trường giúp tăng gần 30 điểm.

TP.HCM đặt mục tiêu thu hút 550 triệu USD đầu tư vào khu công nghiệp

Kinh doanh - THANH VŨ - 21/01/2021 16:20
TGTTO
Năm 2021, TP.HCM đặt mục tiêu thu hút 550 triệu USD vốn đầu tư vào các khu chế xuất và công nghiệp thành phố, tập trung ở 4 ngành công nghiệp trọng yếu và công nghiệp hỗ trợ. Thông tin trên được ông Hứa Quốc Hưng, Trưởng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM chia sẻ tại buổi gặp gỡ báo chí vào ngày 21/1.

Hơn 200 thương nhân đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo

Kinh doanh - UYÊN HƯƠNG - 21/01/2021 16:15
TGTTO
Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) vừa công bố danh sách thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo đến tính đến ngày 18/1/2021. Dựa trên danh sách này, cả nước có 205 thương nhân đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

Lộ diện thông số kỹ thuật điện thoại gập Huawei Mate X2

Công nghệ - ANH DŨNG - 21/01/2021 15:33
TGTTO
Điện thoại gập Huawei Mate X2 đã được chứng nhận TENAA vào tháng 11/2020 nhưng không nêu chi tiết thông số kỹ thuật. Tuy nhiên, trang Digital Chat Station vừa chia sẻ thông số kỹ thuật đầy đủ của mẫu điện thoại thông minh này.

Xuân Yêu Thương đón bạn về 'nhà'

Dịch vụ - QUỲNH CHÂU - 21/01/2021 14:02
TGTTO
“Đi thật xa để trở về” là câu nói thân quen trong tâm trí người Việt vào những dịp đoàn tụ sum vầy cùng người thân và bằng hữu, đặc biệt khi gió Xuân về mang theo hương vị đặc trưng của ngày Tết Nguyên đán càng làm thôi thúc mỗi người trong chúng ta phải thu xếp công việc thật chu đáo trước khi trở về cùng gia đình và bạn bè tận hưởng những chuyến du lịch ngày đầu Xuân.

Cổ phiếu SCS hưởng lợi gì khi gia nhập chuỗi cung ứng vaccine Covid-19?

Kinh doanh - DIỆP ANH - 21/01/2021 13:53
TGTTO
Là một trong hai nhà ga hàng không xác nhận tham gia chuỗi cung ứng vaccine Covid-19 của Việt Nam, Công ty cổ phần Dịch vụ hàng hoá Sài Gòn (mã chứng khoán: SCS) được kỳ vọng hưởng lợi với nhiều lợi thế, từ năng lực phục vụ tới khả năng mở rộng công suất vượt trội.

Ngành than vượt khó, linh hoạt sản xuất theo nhu cầu thị trường

Kinh doanh - THẢO NGUYÊN - 21/01/2021 13:48
TGTTO
Sáng 21/1, Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã tổ chức hội nghị Tổng kết công tác năm 2020, triển khai nhiệm vụ năm 2021. Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng dự và phát biểu chỉ đạo hội nghị.

Khởi động giải thưởng Sao Khuê 2021

Công nghệ - NGUYÊN ĐỨC - 21/01/2021 13:45
TGTTO
Ngày 21/1, Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) chính thức phát động Chương trình Giải thưởng Sao Khuê 2021 – Giải thưởng uy tín của ngành phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam.

Càng làm càng lỗ, LG sẽ bỏ mảng kinh doanh điện thoại trong năm 2021?

Công nghệ - ANH DŨNG - 21/01/2021 13:39
TGTTO
Sau khi mảng kinh doanh điện thoại lỗ 4,5 tỷ USD trong vòng 5 năm qua, công ty Hàn Quốc LG đang xem xét lại phương hướng phát triển của mảng này.

Nông dân thấp thỏm mùa dưa Tết

Nông nghiệp - HOÀNG NHỊ - 21/01/2021 13:36
TGTTO
Thời điểm này, nông dân trồng dưa trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đang tất bật chăm sóc vườn dưa để chuẩn bị cho vụ thu hoạch giáp tết. Theo các nhà vườn, thời tiết năm nay không thuận lợi do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới khiến trái ra trễ hơn mọi năm, nên để có dưa xuất bán đúng vào dịp tết, các nhà vườn phải đầu tư nhiều hơn trong xử lý phân, nước, chăm bón. Hiện nay, các nhà vườn đang thấp thỏm lo lắng dưa không kịp xuất bán vào đúng dịp giáp Tết.

Khuyến nghị mới nhất dành cho doanh nghiệp khi xuất khẩu hàng sang Trung Quốc

Thị trường - Tiêu dùng - THÁI HƯNG - 21/01/2021 13:25
TGTTO
Bộ Công thương vừa có thông báo về việc Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát, phòng chống dịch Covid-19 lây lan qua hàng hóa nhập khẩu.

Giá vàng vọt tăng sau lễ nhậm chức của Tổng thống Joe Biden

Nhịp đập thị trường - HOÀI AN - 21/01/2021 10:32
TGTTO
Sau khi Tổng thống Joe Biden tuyên thệ nhậm chức, chính thức trở thành lãnh đạo thứ 46 của nước Mỹ, giá vàng thế giới vọt tăng. Diễn biến này cũng thổi làn gió mới vào thị trường kim loại quý trong nước, hiện giá đang tiến sát mốc 57 triệu đồng/lượng.

Hội F&B Việt Nam muốn nâng tầm ẩm thực Việt

Kinh doanh - PHÚ VĂN - 21/01/2021 10:00
TGTTO
Ông Nguyễn Tấn Việt - Chủ tịch Câu lạc bộ Hội F&B Việt Nam, chia sẻ hoài bão lớn nhất của Hội là trở thành diễn đàn, có nhiều đóng góp cho sự phát triển cộng đồng F&B Việt Nam trong tương lai không xa.

Nguy cơ ùn tắc giao thông khu vực sân bay Tân Sơn Nhất dịp Tết

Kinh doanh - TIẾN LỰC - 21/01/2021 09:34
TGTTO
Đầu tháng 1/2021, Bộ Giao thông Vận tải khánh thành và đưa vào khai thác đường cất hạ cánh 25R/07L tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất (TP.HCM). Điều này góp phần quan trọng giúp kế hoạch phục vụ Tết Nguyên đán 2021 của ngành hàng không được thuận lợi hơn. Nhưng khi “bầu trời” được thông thoáng, thì ở dưới đất nguy cơ ùn tắc giao thông quanh khu vực sân bay Tân Sơn Nhất lại rất lớn.
Xem thêm
  • Tổng biên tập: LƯU QUANG ĐỊNH
  • Phó tổng biên tập: Phan Huy Hà (thường trực), Lưu Phan, Nguyễn Văn Hoài
  • Giấy phép số 01/GP-CBC do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 1/2/2016
  • Thế Giới Tiếp Thị Online giữ bản quyền nội dung này
  • Trụ sở: 13 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
  • Tòa soạn: 57 Đường số 10, Khu Đô thị Sala, Phường An Lợi Đông, Quận 2, TP.HCM
  • Website: thegioitiepthi.vn. Email: toasoan@thegioitiepthi.vn
  • Đường dây nóng: 0903.828.535 Liên hệ quảng cáo: 0938.798.222
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO