Thứ 7, 23/03/2019, 19:40 (GMT+7)
Theo dòng sự kiện:

Lư đồng An Hội – vốn quý của Sài Gòn xưa

THIÊN AN 12/01/2019 14:27

TGTTO
Cận tết, cũng là quãng thời gian các lò đúc lư ở An Hội hối hả hoàn thiện những chiếc lư đồng, với kỹ thuật đúc cổ truyền được người làng gìn giữ từ hơn 200 năm qua.

Đúc lư là một trong số nghề thủ công hiếm hoi của Sài Gòn – Gia Định xưa được lưu truyền đến hôm nay. Xóm lư ấy thuộc làng An Hội, nay là phường 12, Gò Vấp, TP.HCM. Ở thời hoàng kim của những năm 30 – 40 thế kỷ trước, An Hội được mệnh danh là làng đúc lư đồng số một của đất Gia Định, sản phẩm lư đồng phục vụ cho cả thị trường miền Nam, sang các nước láng giềng, nhưng qua năm tháng, nghề thủ công này dần mai một. Từ làng lư đồng ban đầu với hơn 60 lò đúc, nay An Hội chỉ còn lại thành xóm lư, với 5 hộ vẫn cố gắng bám trụ với nghề là Hai Thắng, Ba Cồ, Năm Toàn, Sáu Bảnh, Út Kiểng.

Lư đồng xếp lớp chờ xuất xưởng ở lò lư Ba Cồ. Ảnh: Thiên An.

Nét đặc biệt của lư đồng An Hội, chính là sự mộc mạc, gần gũi, bởi tất cả các công đoạn chế tác đều nguyên bản theo lối thủ công, được truyền đời qua thế hệ. Từ khâu nhào đất, đắp đất, ghép khuôn, cán sáp, se rồng - phụng – hoa văn, rồi nung khuôn, đổ đồng, qua rã khuôn, làm nguội, chạm trổ… mỗi công đoạn là một sự tỉ mỉ, cẩn trọng.

Đắp đất làm khuôn là công đoạn được các thợ nữ của làng An Hội đảm trách. Ảnh: Thiên An.

Đến xóm lư những ngày cuối năm, tiếng kì cạch vang vọng khắp không gian, trong các khoảnh sân của lò lư Ba Cồ, Hai Thắng… rộn ràng lớp thợ đang chạm trổ những hoa văn trên thân lư. Từ chiếc lư mới đúc, mặt trơn láng, chỉ với cây đục, chiếc búa, những đường nét của lưỡng long tranh châu, loan phụng kỳ duyên, hoa dây cuốn thư… dần hiện ra sau mỗi nhát đục lên mặt lư. Cái tài tình ở chỗ, những nét chạm chẳng cần đến khuôn thước, vẽ mẫu, mà cứ thế tuôn ra nhịp nhàng, đều đặn, tạo cảm giác nhìn công việc thật đơn giản, nhẹ nhàng.

Thợ chạm trang trí trên thân lư, đây là công đoạn tỉ mỉ nhất quyết định giá trị mỹ thuật của lư hương trước khi ra thị trường. Ảnh: Thiên An.

Kỹ thuật đúc truyền thống của làng lư An Hội, là sử dụng khuôn sáp. Để ra đời một chiếc lư thành phẩm, tốn đến hơn chục công đoạn, với thời gian tính từ lúc trộn đất làm khuôn đến khi hoàn thiện nhanh cũng hơn chục ngày trời. Hơn phân nửa công đoạn trước khi đúc lư, đa phần đều do phụ nữ của làng thực hiện. Tuy việc có nhẹ nhàng, nhưng đây là công đoạn quan trọng, quyết định sự thành hình của chiếc lư khi đổ đồng.

Bà Huỳnh Thị Xum, thợ đắp đất ở làng lư An Hội cho biết: “Tỉ lệ trộn đất với tro, đất với trấu như tụi tui được học từ hồi nhỏ xíu, làm riết thành quen tay. Nhồi đất cầm vào là biết đủ độ dẻo hay chưa để khi đắp khuôn phải sao cho thật chắc, khuôn chịu được lửa và chịu được sức nặng của đồng khi nung mới không bung”.

Khuôn lư vừa hoàn thiện với lớp khuôn áo trộn vỏ trấu. Ảnh: Thiên An.

Khuôn đất làm xong mất từ 1 tuần – 10 ngày chờ khô. Ảnh: Thiên An.

Lư đồng xuất xứ từ An Hội có hai dòng, loại mang hoa văn theo lối chạm trổ, loại mang hoa văn theo khuôn đúc có sẵn. Những chi tiết trang trí trên thân lư được tạo hình bằng khuôn sáp, sau đó cán khuôn lên thân lư, đúc xong chỉ việc làm nguội, dọn bề mặt cho trơn láng, mài dũa là hoàn thiện.

Đổ sáp tạo chi tiết trang trí trên thân lư hương. Ảnh: Thiên An.

Khuôn trong hoàn thiện được chuyển qua công đoạn bít sáp. Ảnh: Thiên An.

Các đề tài trang trí cán sáp của lư đồng An Hội cũng đều là những hoa văn truyền thống như con dơi – chữ phúc (hàm ý chúc phúc), lưỡng long triều nhật, đến các đề tài tứ thời, mai điểu. Những khuôn mẫu này ở mỗi lò lư, lại có những yếu tố khác biệt, do người thợ chính (thợ cả) – cũng thường là chủ lò – sáng tác và nắm giữ.

Trước nhu cầu thị trường, những hoa văn với lối chế tác mang đậm tính thủ công của lư đồng An Hội từng bị thất thế so với những chiếc lư tạo dáng kiểu công nghiệp. Nhưng nếu quan sát kỹ trong chi tiết, lư đồng An Hội có nét gần gũi, tình cảm mà dòng lư công nghiệp không có được.

Chị Phạm Thị Liên, chủ lò lư Ba Cồ chia sẻ: “Lư An Hội vì làm hoàn toàn thủ công, nên mỗi cái tuy có giống về hình dáng, nhưng chi tiết kiểu gì cũng có sự khác biệt. Thể hiện tính cách, tâm tình của thợ. Nếu hôm đó tinh thần anh thợ thoải mái, cái lư làm ra cũng có nét khác hẳn, với các chi tiết đục chạm tươi vui, sắc bén, còn gặp hôm tinh thần không vui, gia đình lục đục, nhìn cái lư là dân trong nghề biết ngay”.

Khuôn sáp đề tài trang trí lưỡng long tranh châu. Ảnh: Thiên An.

Lư đúc mang đề tài lưỡng long khi vừa ra lò. Ảnh: Thiên An.

Khuôn đất khi bít sáp, hong khô, bắt đầu qua công đoạn nung khuôn và đổ đồng. Một điều khác biệt của làng nghề lư đồng An Hội, là việc rót đồng, nung khuôn chỉ được thực hiện vào ban tối. Trước khi nấu đồng, vị chủ lò sẽ làm mâm cúng, với đĩa ngũ quả, con gà luộc, nén nhang thắp trên bàn thờ và khấn cho mẻ đồng được thuận lợi, bình an.

Nguyên do chuyện nấu đồng, đổ đồng chỉ làm ban đêm được người An Hội lý giải, đêm tiết trời mát mẻ, thợ lò dễ chịu hơn vì sức nóng của lò đồng khi nóng chảy hơn ngàn độ C. Ban đêm cũng dễ quan sát màu đồng, khói đồng. Khi nung chảy, múc thử đồng đổ ra thấy khói trắng, vậy là đạt, có thể đem rót khuôn, còn nếu chưa thấy khói trắng, khi rót khuôn đồng sẽ không lên được màu trong như ý vì chưa đủ độ chín.

Hầm khuôn trong lò cho khuôn chín trước khi rót đồng. Ảnh: Thiên An.

Khói trắng từ gáo đồng chảy, một dấu chỉ nhận biết đồng đã đủ độ chín. Ảnh: Thiên An.

Khuôn đúc khi hoàn thiện, phần trang trí còn lại thuộc về lớp thợ nam, bắt đầu với phần rèn, dũa, loại bỏ các chi tiết thừa, đắp lại các nét thiếu, chuyển tiếp qua đục chạm, trang trí, hoặc để mộc, sau cùng là đánh bóng. Lư đồng xuất xứ từ An Hội mang màu đồng sáng bóng, được bày trang trọng trên các tủ thờ, nhìn chiếc lư vàng au, nổi bật trên bàn thờ, cũng là một trong những hình ảnh gợi về tết đã cận kề.

Chỉnh sửa các chi tiết trên lư đồng. Ảnh: Thiên An.

Cũng chỉ có năm hết tết đến, dân Nam bộ mới có tục đem bộ lư ra lau chùi, hoặc đi đánh bóng lại cho sáng, góp cho bàn thờ xuân thêm trang trọng hơn. Nghề lư An Hội hẳn kén người chơi, không chạy theo xu hướng số đông, nhờ vậy những nét đẹp bình dị, mộc mạc, chân chất của nghề truyền thống này vẫn tiếp tục được nhóm thợ đúc đồng An Hội duy trì, giữ lại một vốn quý của Sài Gòn – Gia Định xưa.


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Quảng Nam: Ngôi nhà phát hỏa, 9 xe máy, 125 triệu đồng cùng nhiều tài sản bị thiêu rụi

Thời sự - THANH VIỆT - 23/03/2019 18:16
TGTTO
Đang ngủ, tỉnh dậy thì thấy ngôi nhà đang cháy. Anh Thiên hốt hoảng đánh thức mọi người trong nhà dậy, cùng nhau chạy thoát thân ra bên ngoài để giữ lại tánh mạng.

5 chuyến đi bộ tốt nhất ở Scotland

Du lịch - Ẩm thực - BÌNH MINH - 23/03/2019 17:00
TGTTO
Ít quốc gia nào có thể sánh được với phong cảnh ấn tượng của Scotland. Ngoài ra, đến đây bạn có thể trải nghiệm những chuyến đi bộ thú vị...

Màn hình Sony Xperia 1 luôn hoạt động ở chuẩn 4K

Công nghệ - ĐĂNG TRÌNH - 23/03/2019 16:58
TGTTO
Tại Triển lãm Di Động toàn cầu MWC 2019, Sony đã giới thiệu Xperia 1. Đây là điện thoại thông minh đầu tiên trên thế giới có màn hình OLED 4K với tỉ lệ khung hình lên tới 21: 9.

Nước quan trọng đối với cơ thể ra sao?

Phòng mạch - Tư vấn - RẠNG ĐÔNG - 23/03/2019 16:56
TGTTO
Nước là một thành phần rất quan trọng và cơ thể chúng ta cần nước để hoạt động thoải mái. Dưới đây là một số tầm quan trọng ý nghĩa của nước với cơ thể.

Người mắc bệnh tiểu đường nên ăn khoai lang hay không?

Sức khỏe - ĐĂNG TRÌNH - 23/03/2019 16:54
TGTTO
Khoai lang được xem là loại khoai tốt nhất để đưa vào chế độ ăn kiêng cho người mắc bệnh tiểu đường. Bạn cần ăn nhiều thực phẩm này để giúp kiểm soát cân nặng và lượng đường trong máu một cách tự nhiên.

Xiaomi đang ấp ủ sản xuất hai điện thoại với máy quét vân tay trong màn hình

Thế giới số - BÌNH MINH - 23/03/2019 16:53
TGTTO
Điện thoại Xiaomi Mi A1 ra mắt thành công vào tháng 9 năm 2017. Sau đó, chiếc Mi A2 và Mi A2 Lite tiếp tục ra mắt vào mùa hè năm 2018. Và mới đây, theo thông tin tiết lộ từ trang công đồng phát triển XDA Developers, Xiaomi đang ấp ủ chế tạo dòng điện thoại này thế hệ thứ ba.

Tạm giữ 16 thanh niên tấn công cảnh sát đang làm nhiệm vụ

Thời sự - HỒNG TRÂM - CHƠN THÀNH - 23/03/2019 16:49
TGTTO
Mặc dù các trinh sát đã giải thích rằng đang làm nhiệm vụ nhưng nhóm thanh niên vẫn dùng hung khí tấn công, buộc họ phải nổ súng trấn áp nhóm đối tượng.

Điểm thi THPT quốc gia quyết định phần lớn điểm tốt nghiệp

Tuyển sinh - Việc làm - DƯƠNG TÂM - 23/03/2019 16:36
TGTTO
Điểm xét tốt nghiệp THPT năm 2019 gồm: 70% điểm thi THPT quốc gia, 30% điểm trung bình năm lớp 12 và điểm khuyến khích.

Thành lập các tổ công tác di động phòng, chống dịch tả lợn châu phi

Xã hội - CÔNG TUYÊN - 23/03/2019 16:27
TGTTO
Ngày 23/3, lãnh đạo phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu cho biết, trên địa bàn huyện vừa xuất hiện hai ổ dịch tả lợn châu Phi tại 2 xã vùng thấp là Căn Co và Noong Hẻo. Đây là huyện thứ hai của tỉnh Lai Châu xuất hiện dịch tả lợn châu Phi, sau huyện Tam Đường.

Nghề 'thợ săn hàng giả'

Thị trường - Tiêu dùng - TÔ MỸ - 23/03/2019 16:26
TGTTO
Ở Trung Quốc từng có nghề “thợ săn hàng giả” chuyên nghiệp. Những người làm công việc này thường lùng sục các loại hàng giả hoặc hàng dưới chuẩn ở các cửa tiệm, rồi nhờ các luật bảo vệ người tiêu dùng, để được nhận hàng chục ngàn đôla tiền bồi thường từ các công ty sản xuất hoặc nơi bán những sản phẩm giả này.

Sếp kỹ thuật số Ikea tung nhiều chiêu đối phó mối đe dọa từ Amazon

Kinh doanh - BÍCH NGỌC - 23/03/2019 16:25
TGTTO
Bà Barbara Martin Coppola là giám đốc mảng kỹ thuật số của tập đoàn bán lẻ nội thất Ikea, nói rằng Ikea có kế hoạch đối phó với mối đe dọa từ đối thủ Amazon.

Tai nạn thảm khốc, xe container rơi thùng đè chết 3 người

Xã hội - HOÀI THANH - 23/03/2019 16:12
TGTTO
Chiếc container đang lưu thông trên đường thì rớt thùng đè chết 3 người.

Cuối tháng 3, ô tô vào kỳ giảm giá đồng loạt

Xe - NGUYỄN ĐỨC - 23/03/2019 16:07
TGTTO
Nếu như trước Tết Nguyên đán, nhiều mẫu xe ồ ạt tăng giá thì bước sang tháng 3, thị trường lại diễn biến ngược lại. Hàng loạt hãng xe tung ra nhiều chương trình kích cầu, khuyến mãi nên giá ô tô giảm.

Cần hành động mạnh mẽ hơn để chấm dứt bệnh lao vào năm 2030

Sức khỏe - BÍCH THỦY - 23/03/2019 16:07
TGTTO
Ngày 23/3, Bộ Y tế, Chương trình Chống lao Quốc gia tổ chức sự kiện Hưởng ứng ngày thế giới phòng, chống lao 24/3 với chủ đề “Đã đến lúc cùng hành động để chấm dứt bệnh lao”.

Pháp lý dự án minh bạch - điểm mấu chốt quyết định khách hàng 'xuống tiền'

Kinh doanh - HỒNG TRÂM - 23/03/2019 15:39
TGTTO
Với tâm lý lo ngại về những rủi ro liên quan đến tính pháp lý sẽ khiến người mua nhà chịu nhiều thiệt hại nên hiện nay các dự án có tính pháp lý minh bạch luôn được ưu tiên “xuống tiền” đặt mua.
Xem thêm
  • Tổng biên tập: LƯU QUANG ĐỊNH
  • Phó tổng biên tập: Phan Huy Hà (thường trực), Lưu Phan, Nguyễn Văn Hoài
  • Giấy phép số 01/GP-CBC do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 1/2/2016
  • Thế Giới Tiếp Thị Online giữ bản quyền nội dung này
  • Trụ sở: 13 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
  • Tòa soạn: Lầu 3, 3-5-7 Nguyễn Huệ, Phường Bến Nghé, Q.1, TP.HCM
  • Website: thegioitiepthi.vn. Email: toasoan@thegioitiepthi.vn
  • Đường dây nóng: 0903.828.535 Liên hệ quảng cáo: 0938.798.222
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO