Thứ 4, 23/01/2019, 14:25 (GMT+7)
Theo dòng sự kiện:

Lư đồng An Hội – vốn quý của Sài Gòn xưa

THIÊN AN 12/01/2019 14:27

TGTTO
Cận tết, cũng là quãng thời gian các lò đúc lư ở An Hội hối hả hoàn thiện những chiếc lư đồng, với kỹ thuật đúc cổ truyền được người làng gìn giữ từ hơn 200 năm qua.

Đúc lư là một trong số nghề thủ công hiếm hoi của Sài Gòn – Gia Định xưa được lưu truyền đến hôm nay. Xóm lư ấy thuộc làng An Hội, nay là phường 12, Gò Vấp, TP.HCM. Ở thời hoàng kim của những năm 30 – 40 thế kỷ trước, An Hội được mệnh danh là làng đúc lư đồng số một của đất Gia Định, sản phẩm lư đồng phục vụ cho cả thị trường miền Nam, sang các nước láng giềng, nhưng qua năm tháng, nghề thủ công này dần mai một. Từ làng lư đồng ban đầu với hơn 60 lò đúc, nay An Hội chỉ còn lại thành xóm lư, với 5 hộ vẫn cố gắng bám trụ với nghề là Hai Thắng, Ba Cồ, Năm Toàn, Sáu Bảnh, Út Kiểng.

Lư đồng xếp lớp chờ xuất xưởng ở lò lư Ba Cồ. Ảnh: Thiên An.

Nét đặc biệt của lư đồng An Hội, chính là sự mộc mạc, gần gũi, bởi tất cả các công đoạn chế tác đều nguyên bản theo lối thủ công, được truyền đời qua thế hệ. Từ khâu nhào đất, đắp đất, ghép khuôn, cán sáp, se rồng - phụng – hoa văn, rồi nung khuôn, đổ đồng, qua rã khuôn, làm nguội, chạm trổ… mỗi công đoạn là một sự tỉ mỉ, cẩn trọng.

Đắp đất làm khuôn là công đoạn được các thợ nữ của làng An Hội đảm trách. Ảnh: Thiên An.

Đến xóm lư những ngày cuối năm, tiếng kì cạch vang vọng khắp không gian, trong các khoảnh sân của lò lư Ba Cồ, Hai Thắng… rộn ràng lớp thợ đang chạm trổ những hoa văn trên thân lư. Từ chiếc lư mới đúc, mặt trơn láng, chỉ với cây đục, chiếc búa, những đường nét của lưỡng long tranh châu, loan phụng kỳ duyên, hoa dây cuốn thư… dần hiện ra sau mỗi nhát đục lên mặt lư. Cái tài tình ở chỗ, những nét chạm chẳng cần đến khuôn thước, vẽ mẫu, mà cứ thế tuôn ra nhịp nhàng, đều đặn, tạo cảm giác nhìn công việc thật đơn giản, nhẹ nhàng.

Thợ chạm trang trí trên thân lư, đây là công đoạn tỉ mỉ nhất quyết định giá trị mỹ thuật của lư hương trước khi ra thị trường. Ảnh: Thiên An.

Kỹ thuật đúc truyền thống của làng lư An Hội, là sử dụng khuôn sáp. Để ra đời một chiếc lư thành phẩm, tốn đến hơn chục công đoạn, với thời gian tính từ lúc trộn đất làm khuôn đến khi hoàn thiện nhanh cũng hơn chục ngày trời. Hơn phân nửa công đoạn trước khi đúc lư, đa phần đều do phụ nữ của làng thực hiện. Tuy việc có nhẹ nhàng, nhưng đây là công đoạn quan trọng, quyết định sự thành hình của chiếc lư khi đổ đồng.

Bà Huỳnh Thị Xum, thợ đắp đất ở làng lư An Hội cho biết: “Tỉ lệ trộn đất với tro, đất với trấu như tụi tui được học từ hồi nhỏ xíu, làm riết thành quen tay. Nhồi đất cầm vào là biết đủ độ dẻo hay chưa để khi đắp khuôn phải sao cho thật chắc, khuôn chịu được lửa và chịu được sức nặng của đồng khi nung mới không bung”.

Khuôn lư vừa hoàn thiện với lớp khuôn áo trộn vỏ trấu. Ảnh: Thiên An.

Khuôn đất làm xong mất từ 1 tuần – 10 ngày chờ khô. Ảnh: Thiên An.

Lư đồng xuất xứ từ An Hội có hai dòng, loại mang hoa văn theo lối chạm trổ, loại mang hoa văn theo khuôn đúc có sẵn. Những chi tiết trang trí trên thân lư được tạo hình bằng khuôn sáp, sau đó cán khuôn lên thân lư, đúc xong chỉ việc làm nguội, dọn bề mặt cho trơn láng, mài dũa là hoàn thiện.

Đổ sáp tạo chi tiết trang trí trên thân lư hương. Ảnh: Thiên An.

Khuôn trong hoàn thiện được chuyển qua công đoạn bít sáp. Ảnh: Thiên An.

Các đề tài trang trí cán sáp của lư đồng An Hội cũng đều là những hoa văn truyền thống như con dơi – chữ phúc (hàm ý chúc phúc), lưỡng long triều nhật, đến các đề tài tứ thời, mai điểu. Những khuôn mẫu này ở mỗi lò lư, lại có những yếu tố khác biệt, do người thợ chính (thợ cả) – cũng thường là chủ lò – sáng tác và nắm giữ.

Trước nhu cầu thị trường, những hoa văn với lối chế tác mang đậm tính thủ công của lư đồng An Hội từng bị thất thế so với những chiếc lư tạo dáng kiểu công nghiệp. Nhưng nếu quan sát kỹ trong chi tiết, lư đồng An Hội có nét gần gũi, tình cảm mà dòng lư công nghiệp không có được.

Chị Phạm Thị Liên, chủ lò lư Ba Cồ chia sẻ: “Lư An Hội vì làm hoàn toàn thủ công, nên mỗi cái tuy có giống về hình dáng, nhưng chi tiết kiểu gì cũng có sự khác biệt. Thể hiện tính cách, tâm tình của thợ. Nếu hôm đó tinh thần anh thợ thoải mái, cái lư làm ra cũng có nét khác hẳn, với các chi tiết đục chạm tươi vui, sắc bén, còn gặp hôm tinh thần không vui, gia đình lục đục, nhìn cái lư là dân trong nghề biết ngay”.

Khuôn sáp đề tài trang trí lưỡng long tranh châu. Ảnh: Thiên An.

Lư đúc mang đề tài lưỡng long khi vừa ra lò. Ảnh: Thiên An.

Khuôn đất khi bít sáp, hong khô, bắt đầu qua công đoạn nung khuôn và đổ đồng. Một điều khác biệt của làng nghề lư đồng An Hội, là việc rót đồng, nung khuôn chỉ được thực hiện vào ban tối. Trước khi nấu đồng, vị chủ lò sẽ làm mâm cúng, với đĩa ngũ quả, con gà luộc, nén nhang thắp trên bàn thờ và khấn cho mẻ đồng được thuận lợi, bình an.

Nguyên do chuyện nấu đồng, đổ đồng chỉ làm ban đêm được người An Hội lý giải, đêm tiết trời mát mẻ, thợ lò dễ chịu hơn vì sức nóng của lò đồng khi nóng chảy hơn ngàn độ C. Ban đêm cũng dễ quan sát màu đồng, khói đồng. Khi nung chảy, múc thử đồng đổ ra thấy khói trắng, vậy là đạt, có thể đem rót khuôn, còn nếu chưa thấy khói trắng, khi rót khuôn đồng sẽ không lên được màu trong như ý vì chưa đủ độ chín.

Hầm khuôn trong lò cho khuôn chín trước khi rót đồng. Ảnh: Thiên An.

Khói trắng từ gáo đồng chảy, một dấu chỉ nhận biết đồng đã đủ độ chín. Ảnh: Thiên An.

Khuôn đúc khi hoàn thiện, phần trang trí còn lại thuộc về lớp thợ nam, bắt đầu với phần rèn, dũa, loại bỏ các chi tiết thừa, đắp lại các nét thiếu, chuyển tiếp qua đục chạm, trang trí, hoặc để mộc, sau cùng là đánh bóng. Lư đồng xuất xứ từ An Hội mang màu đồng sáng bóng, được bày trang trọng trên các tủ thờ, nhìn chiếc lư vàng au, nổi bật trên bàn thờ, cũng là một trong những hình ảnh gợi về tết đã cận kề.

Chỉnh sửa các chi tiết trên lư đồng. Ảnh: Thiên An.

Cũng chỉ có năm hết tết đến, dân Nam bộ mới có tục đem bộ lư ra lau chùi, hoặc đi đánh bóng lại cho sáng, góp cho bàn thờ xuân thêm trang trọng hơn. Nghề lư An Hội hẳn kén người chơi, không chạy theo xu hướng số đông, nhờ vậy những nét đẹp bình dị, mộc mạc, chân chất của nghề truyền thống này vẫn tiếp tục được nhóm thợ đúc đồng An Hội duy trì, giữ lại một vốn quý của Sài Gòn – Gia Định xưa.


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Bài dự thi Nhớ thương mùi Tết: Bên hiên nhà thơm hương giấy hẩm

Gia đình - 23/01/2019 14:08
TGTTO
Giữa bao công việc chất chồng ngày cận Tết, chỉ cần trời hanh nắng là tôi lại đem sách ra hong. Tôi thích cái cảm giác nâng niu từng trang giấy cũ thơm mùi nắng cùng lũ trẻ quê bên hiên nhà trong những ngày hanh hao cuối Chạp.

Điện thoại RAM 10GB sẽ phổ biến hơn trong năm 2019

Thế giới số - ĐĂNG TRÌNH - 23/01/2019 14:01
TGTTO
Năm 2019 sẽ là năm mà nhiều điện thoại thông minh  Android được trang bị bộ nhớ RAM 10GB ra đời, trang DigiTimes cho hay.

Cách tạo chữ đậm trong trạng thái Facebook

Trải nghiệm - HUỲNH DŨNG - 23/01/2019 14:00
TGTTO
Dưới đây là mẹo thú vị để bạn tạo chữ đậm trong trạng thái Facebook.

Quảng Ngãi: Dự án trường đại học 'treo', 26.000 m2 đất thành... bãi sình lầy

Giáo dục - QUỐC TRIỀU - 23/01/2019 13:59
TGTTO
Đã hơn 10 năm trôi qua, tuy nhiên khu đất rộng trên 26.000 m2 của dự án Phân hiệu Đại học Đông Á tại Quảng Ngãi vẫn là bãi sình lầy.

Xuất khẩu cà phê sang Nga tăng mạnh

Thị trường - Tiêu dùng - LÊ HẬU - 23/01/2019 13:57
TGTTO
Ngành cà phê của Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng để đẩy mạnh xuất khẩu sang Nga, bởi nhu cầu nhập khẩu cà phê của Nga liên tục tăng trưởng trong những năm gần đây.

Thái Bình: Dùng dao quắm xông vào ngân hàng cướp 200 triệu

Xã hội - HOÀI ANH - 23/01/2019 13:56
Một vụ cướp ngân hàng táo tợn vừa xảy ra tại một chi nhánh xã Vũ Tiến, huyện Vũ Thư, Thái Bình. 

Quảng Trị: Phát hiện quả bom nặng 113 kg khi mở rộng cửa khẩu Lao Bảo

Xã hội - NGUYỄN ĐẮC THÀNH - 23/01/2019 13:55
TGTTO
Quả bom nặng 113kg vừa được phát hiện trong lúc nhóm công nhân thi công công trình mở rộng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị.

Giang Còi: 'Tôi nghe theo chỉ đạo của con trai trên trường quay'

Thế giới sao - Ý LY - 23/01/2019 13:55
TGTTO
Nghệ sĩ đóng một vai trong bộ phim Tết do con - Hiếu Vick - làm đạo diễn.

HMD Global cập nhật Android 9 Pie cho toàn bộ dòng Nokia

Công nghệ - HUỲNH DŨNG - 23/01/2019 13:54
TGTTO
Công ty HMD Global vừa công bố kế hoạch cập nhật hệ điều hành Android 9 Pie cho các điện thoại Nokia, kết thúc vào cuối quý 2/2019.

Kế hoạch tuyển dụng mới của Foxconn lại xáo trộn vì Apple?

Doanh nghiệp - Doanh nhân - RẠNG ĐÔNG - 23/01/2019 13:51
TGTTO
Ít ngày gần đây đã lộ thông tin nhà lắp ráp iPhone của Apple Foxconn đã cắt giảm 50.000 nhân viên. Việc cắt giảm này diễn ra  sớm hơn dự kiến bắt đầu (vào tháng 10). Điều này cho thấy, các nhà lắp ráp, cung cấp thiết bị cho Apple đang chịu sức ép lớn từ việc cắt giảm các đơn đặt hàng iPhone mà Apple đã đưa ra.

3 thức uống giúp bạn giữ ấm cơ thể trong ngày lạnh

Sức khỏe - HUỲNH DŨNG - 23/01/2019 13:50
TGTTO
Một số thức uống ấm chứa chất chống oxy hóa và chất dinh dưỡng giúp bạn cảm thấy ấm hơn, chống lại các bệnh nhiễm trùng trong những ngày lạnh giá.

Bé 6 tuổi bị chó nhà nuôi cắn đa chấn thương

Y tế - THẠCH HƯƠNG - 23/01/2019 13:39
TGTTO
Một em bé 6 tuổi bị chó nhà nuôi tấn công gây đa vết thương hàm mặt phức tạp, bị thương ống tuyến nước bọt...

Người thứ ba trong 'Chị trợ lý của anh' từng trầy trật tìm kiếm cơ hội diễn xuất

Văn hóa - Giải trí - MAI TRANG - 23/01/2019 13:37
TGTTO
Được biết đến qua hàng loạt MV nổi tiếng, Huỳnh Tuyết Anh tiếp tục gây bất ngờ khi trở thành người thứ ba - Hằng trong bộ phim điện ảnh "Chị trợ lý của anh" của Mỹ Tâm. Vào nghề với xuất phát điểm từ con số 0, nữ diễn trẻ tâm sự con đường để trở thành diễn viên khó khăn, vất vả hơn nhiều người nghĩ.

Nổ bình gas mini, người đàn ông bị cụt nhiều ngón tay

Y tế - THẠCH HƯƠNG - 23/01/2019 13:03
TGTTO
Khi đang nấu lẩu tại nhà bằng bếp gas mini, bếp hết gas, người đàn ông thay bình gas mới nhưng bình phát nổ.

Mạng 5G của Huawei sẽ có mặt hơn 30 quốc gia vào cuối năm nay

Công nghệ - BÌNH MINH - 23/01/2019 11:48
TGTTO
Hu Houkun, phó chủ tịch của Huawei trong một cuộc phỏng vấn gần đây cho hay, mạng 5G của Huawei đã được triển khai ở 10 quốc gia, dự kiến sẽ được triển khai tại hơn 20 quốc gia khác trong 12 tháng tới.
Xem thêm
  • Tổng biên tập: LƯU QUANG ĐỊNH
  • Phó tổng biên tập: Phan Huy Hà (thường trực), Lưu Phan, Nguyễn Văn Hoài
  • Giấy phép số 01/GP-CBC do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 1/2/2016
  • Thế Giới Tiếp Thị Online giữ bản quyền nội dung này
  • Trụ sở: 13 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
  • Tòa soạn: Lầu 3, 3-5-7 Nguyễn Huệ, Phường Bến Nghé, Q.1, TP.HCM
  • Website: thegioitiepthi.vn. Email: toasoan@thegioitiepthi.vn
  • Đường dây nóng: 0903.828.535 Liên hệ quảng cáo: 0938.798.222
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO