Loài chó có thể phát hiện bệnh sốt rét
Lên đầu trang

Loài chó có thể phát hiện bệnh sốt rét

thegioitiepthi.vn Khứu giác của lũ chó khi ngửi những chiếc vớ cũ sờn trẻ mang chứa ký sinh trùng loài muỗi sẽ báo động cho cơ quan y tế hữu trách sự hiện diện của bệnh sốt rét ở một khu vực dân cư. Đó là nghiên cứu hữu ích mới nhất trong cuộc chiến chống các bệnh dịch.

Cấu trúc tế bào khứu giác của loài chó thật tinh vi và siêu nhạy nên mũi chúng có thể đánh hơi và phát hiện bom mìn, ma túy, hương lạ và những loại hàng lậu khác trong hành lý hay túi xách.

Thế thì khả năng các chú khuyển “soi” ra cả được … bệnh sốt rét có thực hay không? Khi nào kỹ năng đặc biệt này có lợi cho con người?

Một nghiên cứu thí điểm nho nhỏ đã chứng minh, chó có thể xác định chính xác những chiếc vớ lũ trẻ bị nhiễm ký sinh trùng sốt rét từng mang qua đêm, ngay cả khi các bé mới chỉ có triệu chứng bệnh nhẹ chưa thấy nóng sốt tí nào.

Báo cáo khảo sát này do các nhà khoa học Anh và Gambia cộng tác với Trung tâm huấn luyện chó phát hiện sự cố y tế của Anh, một tổ chức từ thiện, thực hiện. Thật ra, kỹ năng độc đáo này của loài khuyển không có gì bất ngờ. Từ năm 2004, chó đã chứng tỏ chỉ cần ngửi mẫu nước tiểu chúng đã có thể phát hiện bệnh ung thư thận, ngửi hơi thở xác định ung thư phổi và ngửi mẫu máu để biết người ta có bị ung thư buồng trứng hay không.

Những chú chó được huấn luyện đặc biệt như vậy giờ đây sẽ cảnh báo người mắc bệnh tiểu đường khi đường huyết của họ hạ thấp một cách nguy hiểm, và báo động cho người bị bệnh động kinh khi họ sắp lên cơn co giật mạnh.

Một số chú chó khác lại được huấn luyện để phát hiện bệnh Parkinson trước khi bệnh phát tác nhiều năm. Nghiên cứu mới nhận định, các phát hiện này không có ý khẳng định loài chó có thể thay thế hẳn phòng lab.

Các xét nghiệm nhanh không quá tốn kém để phát hiện bệnh sốt rét đã có hơn một thập kỷ qua. Nhờ đó mà mỗi năm hơn 200 triệu người ở vài chục quốc gia đã phát hiện được bệnh. Tuy nhiên để gạn lọc tìm ra người bệnh sốt rét giữa đám đông thì kỹ năng đánh hơi phát giác bệnh sốt rét của chó thực sự rất cần đến. Nhiều vùng đất, quốc gia đã loại bỏ hẳn được căn bệnh này lại chung các đường biên giới có mật độ đi lại cao với các nước khác chưa sạch bệnh, thế là lây lan.

Chẳng hạn, Nam Phi, Sri Lanka và quần đảo Zanzibar không có trường hợp nhiễm bệnh nào, nhưng lại phải nhận hàng dòng du khách từ Mozambique, Ấn Độ và Tanzania, các khu vực có bệnh tuốn đến.      

Ở một khu vực sắp thoát khỏi nguồn bệnh, chó được huấn luyện có thể rảo qua các ngôi làng, sục ngửi tìm ra những “kẻ vận chuyển bệnh” thầm lặng. Đây là những người chưa phát bệnh, nhưng máu họ lại chứa ký sinh trùng mà loài muỗi có thể chích, hút và truyền lây sang người khác. So với mức độ đánh hơi của mũi người, mũi chó nhạy gấp 10.000 đến 100.000 nghìn lần.

Các nhà khoa học không biết chắc là chúng ngửi thấy thứ gì, nhưng họ lại hiểu ký sinh trùng sốt rét tiết ra các chất aldehydes dễ bay hơi tựa chất có trong nước hoa. Có lẽ loài ký sinh trùng này có khả năng tiết ra các hóa chất có mùi để chiêu dụ muỗi đến chích, hút rồi đem lây lan sang người khác. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh muỗi thích chích những người bị bệnh sốt rét hơn tấn công người thường. 

Theo Claire Guest, chuyên gia sáng lập Trung tâm huấn luyện chó nói trên, hầu hết các giống chó đánh hơi tốt đều có thể được huấn luyện để thực hiện công tác y học này. Tuy nhiên bà vẫn đánh giá cao các chú chó đặc biệt gắn bó với chủ, và dòng chuyên đi săn như chó Pointer, Spaniel và Labrador. Bà cũng cho biết, mình nghĩ ra ý tưởng thành lập trung tâm chuyên biệt này là nhờ gợi hứng khi quan sát chó nghiệp vụ hải quan đánh hơi tìm hàng lậu ở phi trường Washington Dulles.

Trong nghiên cứu sơ bộ, người ta cho hai chú chó Labrador ngửi dãy lọ chứa những chiếc tất ny-lông mà  trẻ em Gambia từng xỏ qua đêm. Khi nhận ra mùi lạ, chúng sẽ dừng lại lấy chân “chỉ” chiếc lọ. Tỷ lệ tìm ra đúng đôi vớ trẻ bị sốt rét đã mang của cặp chó là 90%.

Khi cuộc nghiên cứu được tiến hành ở Gambia, có một số vấn đề nảy sinh nghe khá thú vị. Do người theo đạo Hồi thường né chó và nước dãi của nó. Họ cho rằng chúng mang đến sự ô uế, nên những thành viên trong đội nghiên cứu lo lắng dân Gambia theo đạo này sẽ không chịu cho chó ngửi.

Cũng may là theo kinh Koran, chó vẫn được cho phép sử dụng để đi săn, giữ nhà. Nên sau khi thương thảo với các già làng và được đồng ý, các chú chó mặc áo khoác đỏ có dòng chữ “Medical Detection” được phép vào từng làng.

Có chủ làng còn nhờ vả Trung tâm huấn luyện công việc “ngửi tìm bệnh” này cho một số loài vật bản địa, vừa nhỏ vừa rẻ tiền hơn, cụ thể là chuột châu Phi, loài vật đã được sử dụng để phát hiện mìn ngầm dưới đất và bệnh lao. Yêu cầu bị từ chối bởi “Chó được phép thông quan nhập cảnh, còn chuột thì không”.      

HẢI NGƯ (Theo nytimes.com)
Ý kiến bạn đọc

Thế giới sao

Xem - Nghe - Đọc

Du lịch - Ẩm thực